|
|
 |
 |
 |
|
Türk Sultanları
|
 |
| Babası |
Birinci Abdülhamid Han |
| Annesi |
Aişe Sineperver Valide Sultan |
| Doğumu |
8 Eylül 1779 |
| Vefatı |
15/16 Kasım 1808 |
| Saltanatı |
1807-1808 |
|
|
| MUSTAFA HAN-IV |
Osmanlı sultanlarının yirmi dokuzuncusu
ve İslam Halifelerinin doksandördüncüsü. 8 Eylül 1779 tarihinde
Aişe Sineperver Valide Sultan'dan doğdu. Şehzadeliğinde yüksek
din ve fen bilgileri öğretilerek yetiştirildi. Amcası Sultan
Selim Han'ın ıslahat fikirlerine karşı çıkan bazı devlet adamları
yeniçerileri tahrik ettiler. Neticede Kabakçı Mustafa'nın
sevk ve idaresinde ayaklanan yamaklar, Selim Han'ı tahttan
indirerek şehzade Mustafa'yı sultan ilan ettiler.(29 Mayıs
1807)
Devlet idaresini ele geçiren asiler, Nizam-ı
cedid kuvvetlerini dağıttılar. İsyanın teşvikçisi köse Musa
Paşa Sultan Selim taraftarlarını birer birer ortadan kaldırdı.
İstanbul'daki isyan, Rus cephesindeki ordunun disiplinini
de bozdu. Orduda bulunan Selim Han taraftarlar, Rusçuk ayanı
Alemdar Mustafa Paşanın yanına sığındılar. Bu hadiseler üzerine
Mustafa Han sadrazam Hilmi Paşa'yı azlederek yerine Çelebi
Mustafa Paşa'yı sadarete getirdi. Osmanlı Ordusundaki bu karışıklıktan
faydalanan Ruslar, Eflak ve Boğdan'da bazı kaleleri ele geçirdiler.
Ancak bu sırada Ruslar'ın Fransa imparatoru Napoleon karşısında
zor durumda kalmaları, barış istemelerine sebep oldu. 20 Ağustos
1807'de yapılan mütarekeye göre Ruslar, Eflak,Boğdan ve diğer
zaptettiği yerleri tahliye ederek çekilecekti.
Dördüncü Mustafa Han, Rusya ile yapılan
mütarekeden sonra, İstanbul'da asayişi sağlayabilmek için
harekete geçti. Bu sırada asiler işi çığırından çıkararak
halkın mallarınıyağmalamaya, yeniçeriler de her işe karışmaya
başlamışlardı. Mustafa Han öncelikle asilerin bir kısmını
çeşitli bahane ve vazifelerle saraydan uzaklaştırdı. Ancak
zorbaları tamamen sindirebilmek için büyük bir güce ihtiyaç
vardı. Bunun için Alemdar Mustafa Paşa'nın İstanbul'a gelmesi
istendi. Kendisine sadık 16 bin kişilik kuvvetle harekete
geçen Alemdar, öncelikle boğaz nazırlığı yapmakta olan Kabakçı
Mustafa'yı öldürterek kafasını sadrazaama yolladı. Kabakçı'nın
öldürülmesi, saray erkanı ve yeniçeriler arasında büyük telaşa
sebep oldu. Daha sonra İstanbul'a giren Alemdar, zorbaları
ortadan kaldırmaya ve fesatçıları sürmeye başladı. Bu sırada
Alemdar'ın tarafdarları Sultan Selim Han'ı tekrar tahta çıkarmaları
için tahrike başladılar. Bunu sezen sadrazam Çelebi Mustafa
Paşa, kendisinden İstanbul'u terketmesini istedi. Buna karşılık
Alemdar Mustafa Paşa 28 Temmuz günü onbeş binden fazla askeri
ile Bab-ı Ali'yi bastı. Sadrazamdan mührünü aldı. Ancak Selim'in
yeniden tahta çıkması halinde kendilerini öldürteceğinden
korkan asiler ve bazı devlet adamları, padişahtan Üçüncü Selim
ve Şehzade Mahmud'un öldürülmeleri için ferman çıkarttırdılar.
Nitekim zorla saraya giren Alemdar, Selim Han'ın hançer darbeleriyle
şehid edilmiş cesedi ile karşılaştı. Hizmetkarlarının yardımı
sayesinde kurtulan şehzade Mahmud' Padişah ilan etti. (28
Temmuz 1808). Mustafa Han ise, Topkapı sarayına yerleştirildi.
Mustafa Han, zeki ve tedbirli olmasına rağmen,
Üçüncü Selim Han'ın tahttan indirilmesi ve başlatmış olduğu
ısla- hatların feci akıbeti neticesinde tahta çıkarıldığından,
isyancıların etkisinde kaldı. Yeniçerilerin tamamen zorba
bir gü- ruh olmaları sebebiyle isyancıları cezalandıracak
bir kuvveti yanında bulamadı. Bu sebepşe onların isteklerine
boyun eğmek zorunda kaldı. Daha sonra asileri sindirmek üzere
çağırdığı Alemdar Mustafa Paşanın, Selim Han'ı tekrar tahta
çıkarma teşebbüsü, Mustafa Han'ın aleyhte hareketine sebep
olsu. İkinci Mahmud Han'ın saltanatı döneminden ve ıslahatlarından
memnun olmayan bazı devlet adamları, yeniçerileri tahrik ettiler.
Ayrıca kendilerine yakın gördükleri Dördüncü Mustafa'yı tahta
geçirmek için harekete geçtiler. Bu durum şeyhülislam'ın verdiği
fetva üzerine Mustafa Han'ın öldürülmesine yol açtı. Mustafa
Han'ın cenazesi merasim ile kaldırılarak, Bahçe kapısında
babası Birinci Abdülhamid'in türbesine defnedildi. Saltanat
müddeti bir sene iki ay olup, ölümünde yaşı otuz idi. |
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
